Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia (GZM) podsumowała pierwsze efekty programu STOP SMOG. W latach 2022–2026 swoim zasięgiem obejmie on dziewięć gmin tworzących pierwszą w Polsce metropolię. Program pozwoli na realizację 167 przedsięwzięć niskoemisyjnych o wartości ponad 18,3 mln zł.
STOP SMOG, czyli pomoc skierowana do najbiedniejszych
STOP SMOG to rządowy program skierowany do gospodarstw dotkniętych ubóstwem energetycznym. W Polsce na większą skalę program wdrażany jest w GZM, która włącza się w realizację projektów jako partner finansowy i organizacyjny. GZM odpowiada także za doradztwo techniczne oraz koordynację prac budowlanych.
Metropolia pod koniec kwietnia podsumowała pierwsze efekty programu. W całej GZM w latach 2022–2026 program realizowany jest we współpracy z dziewięcioma gminami:
- Bieruniem,
- Bytomiem,
- Dąbrową Górniczą,
- Gierałtowicami,
- Katowicami,
- Mysłowicami,
- Sośnicowicami,
- Tychami,
- Zabrzem.
W sumie obejmuje 167 przedsięwzięć niskoemisyjnych o łącznej wartości ponad 18,3 mln zł. W samych Katowicach, czyli stolicy Metropolii program STOP SMOG obejmuje obecnie łącznie 18 inwestycji o wartości blisko 1,73 mln zł. W ramach programu m.in. wymieniono okna i drzwi, wymieniono ogrzewanie na bardziej efektywne i ekologiczne czy przeprowadzono termomodernizacje domów.
Dotychczas udało się zrealizować prace w 45 budynkach, a kolejne 95 inwestycji znajduje się w trakcie realizacji. W 2025 roku maksymalna wartość wsparcia dla pojedynczego przedsięwzięcia została zwiększona z 53 tys. zł do 106 tys. zł, co znacząco rozszerzyło skalę możliwego wsparcia dla mieszkańców.
– Jako Metropolia konsekwentnie wspieramy nasze gminy w działaniach, które bezpośrednio przekładają się na zdrowie i codzienny komfort mieszkańców. Program STOP SMOG to realna pomoc dla osób najbardziej narażonych na ubóstwo energetyczne, ale także ważny element naszej szerokiej strategii poprawy jakości powietrza w całym regionie. Dzięki współpracy z samorządami skutecznie ograniczamy niską emisję i inwestujemy w bezpieczniejszą, zdrowszą przyszłość mieszkańców – podczas konferencji prasowej podsumowującej efekty programu mówił Igor Śmietański, wiceprzewodniczący zarządu GZM.
GZM przypomina, że kolejnym narzędziem wspierającym transformację energetyczną w Katowicach jest realizowany przez GZM program ELENA, finansowany przy wsparciu Europejskiego Banku Inwestycyjnego.
W jego ramach przygotowywana jest kompleksowa dokumentacja modernizacyjna dla kolejnych 4 budynków w Katowicach – przy ul. Wyszyńskiego 15 i 18, pl. Powstańców 8 oraz ul. gen. Jankego 65. W skali całej Metropolii program ELENA obejmuje 15 gmin i 136 budynków.
Ubóstwo energetyczne w Polsce i UE
Polski Instytut Ekonomiczny w raporcie „Cztery oblicza ubóstwa energetycznego Polskie gospodarstwa domowe w czasie kryzysu 2021-2023” podaje, że w Polsce (w zależności od przyjętego sposobu pomiaru) zjawisko ubóstwa energetycznego w 2022 roku dotyczyło od 3 do 40 proc. gospodarstw.
Z kolei Eurostat podaje, że w 2024 roku 9,2 proc. mieszkańców Unii Europejskiej nie było w stanie odpowiednio ogrzać własnego domu. W porównaniu z 2023 rokiem oznacza to poprawę o 1,4 pkt proc.
Najwyższy odsetek osób, które nie były w stanie ogrzać swoich domów odnotowano:
- w Bułgarii i Grecji – po 19 proc.,
- na Litwie – po 18 proc.,
- w Hiszpanii – proc.17,5 proc.
Najniższy odsetek odnotowano z kolei w:
- Finlandii – 2,7 proc.,
- Polsce i Słowenii – po 3,3 proc.,
- Estonii i Luksemburgu – po 3,6 proc.
GZM, czyli pierwsza w Polsce metropolia
Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia to pierwsza w Polsce przyjęta na mocy ustawy metropolia. Tworzy ją 41 miast i gmin o łącznej powierzchni 2,5 tys. km kw. Na terenie GZM mieszka 2,1 mln osób, działa 280 tys. firm i przedsiębiorstw, wytwarzających ok. 8 proc. PKB naszego kraju. Siedzibą władz GZM są Katowice.
W ustawie, na mocy której GZM została powołana określono cele, jakie ma realizować. Są to:
- organizowanie dobrze funkcjonującego transportu publicznego,
- dbanie o rozwój społeczno-gospodarczy,
- kształtowanie ładu przestrzennego,
- ochrona klimatu i adaptacja do jego zmiany,
- promocja regionu.